فرسایش پاشمانی
|
|
|
با پيشرفت تحقيقات در دهه 1930 مشخص گرديد که مقدار خاک موجود در آب روان بر حسب
انرژي قطره باران بسرعت فزوني ميابد و خاطر نشان شد که با ايجاد ممانعت در راه اصابت قطره باران ميتوان فرسايش را به مقدار زياد کاهش داد.از آن زمان جداشدگي و حرکت ذرات خاک بر اثر فشار قطره باران اساسا مهم بوده و اغلب آنرا مرحله آغازين فرسايش ميدانند. ماهيت جداشدگي ذرات و حرکت آنها بيانگر رابطه بين ويژگي هاي بارندگي و خصوصيات خاک و سطح زمين است.مهم ترين ويژگي هاي بارندگي که از نظر سايندگي حائز اهميت هستندعبارتند از : جرم قطره ،اندازه،چگونگي توزيع قطرات بر حسب اندازه ،جهت ريزش قطرات ، شدت بارندگي ،و سرعت نهايي قطره باران ميباشد. از بين اين متغير ها انرژي جنبشي و ميزان حرکت را ميتوان تعيين نمود.اندازه قطره باران به طرق گوناگون محاسبه ميگردد. در سال لاو اقدام به اندازه گيري قطره باران نمود . وي لوح سنگي شطرنجي را در مقابل باران گرفته و قطر قطره باران برخورد کرده به اين لوح را اندازه گيري ميکرد. استفاده از گرد رنگي قابل حل در آب :گرد رنگي بر رو ي صفحه جاذب رطوبت پخش شده و پس از برخورد قطر ه به کاغذ و حل گرد رنگي ، قطر آن را اندازه گيري ميکردند.يک روش متداول نمونه گيري باران در بشقاب محتوي آرد ميباشد . هرقطره باران گلوله اي ميسازد که پس از خشک شدن ميتوان بر حسب رابطه بين قطر باران و ايجاد گلوله اندازه قطره باران را پيشبيني نمود.حداکثر قطر ظاهري قطرات بين 5 تا 6 ميليمتر است و در بارندگي هاي با شدت زياد اندازه قطره کمي کاهش ميابد (هادسون1971).سرعت قطرات باران نيز به اندازه قطر آن بستگي دارد . سرعت بين قطره باران در حال سقوط آزاد بر اثر نيروي جاذبه ، تا هنگامي که اين نيرو بر نيروي مقاومت اصطکاک هوا برابر گردد ، شدت ميابد . در اين موقع قطره با سرعت نهايي خود سقوط خواهد کرد.اغلب قطرات با سرعت نهايي خود به زمين برخورد ميکنند.وقتي اندازه ، سرعت نهايي و شدت قطرات معلوم شد ،انرژي جنبشي و حرکت بارندگي را ميتوان از طريق جمع ارقام قطرات محاسبه نمود. شدت بارندگي را ميتوان به آساني از روي داده هاي باران سنجي محاسبه نمود. انرژي جنبشي باران از طوفاني به طوفان ديگر فرق ميکند . بنابراين براي محاسبه ميانگين سالانه بايد به فراواني و دوام طوفان ها و نيز شدت بارندگي توجه نمود. ميزان پراکنش خاک با توجه به قابليت جداشوندگي و انتقال خاک و آسيب پذيري سطح مورد نظر ، متفاوت ميباشد.براي مثال پوشش گياهي باعث کاهش پراکنش خاک توسط برخورد ذرات باران ميشود.همچنين شيب زمين ، بافت و ساختمان خاک در نرخ فرسايش پاشماني موثرند.اگر سطح افقي باشد ، فرسايش پاشماني خاک را خرد کرده درهوا پراکنده ميسازد ليکن علي رغم امکان پراکندگي عمودي ذرات خاک تا 60 سانتيمتر در هوا و جابجايي افقي تا 1.52متر ،خاک در مجموع از مزرعه بيرون نخواهد رفت. زيان هاي ناشي از اين نوع فرسايش شامل: ذرات را از کلوخه جدا مينمايد بافت خاک را منهدم ميسازد و رد مواردي ممکن است فرسايش پاي سنگي pedestal ايجاد نمايد.
منابع: ژئومورفولوژي و مديريت محيط زيست جلد اول |