مدل اصلاحي پسياك

مدل اصلاحي پسياك

اين روش در سال 1968 ميلادي توسط كميته مديريت آب و خاك در آمريكا براي محاسبه ي شدت فرسايش خاك و توليد رسوب در مناطق خشك و نيمه خشك غرب آمريكا ارائه شد.

اين روش براي اولين بار در ايران در سال 1352 در حوزه ي سد دز مورد استفاده قرار گرفت. در اين روش برآورد فرسايش و رسوب نسبت به ديگر روش ها بيشترين عامل موثر در فرسايش مد نظر قرار گرفته است. بنابراين مي توان گفت اين روش بهترين و دقيق ترين روش برآورد فرسايش و رسوب است.

در اين مدل 9 عامل موثر در فرسايش مد نظر قرار داده شده است كه هر كدام از اين عوامل 9گانه بسته به شدت و ضعف خود امتيازي را به خود اختصاص مي دهند و در نهايت با در نظر گرفتن اين امتيازها ميزان رسوب دهي در حوزه مد نظر مشخص خواهد شد از جمله مزاياي اين روش به صورت تيپيك :

1-  با توجه به تعداد زياد عوامل موثر در فرسايش اين روش داراي دقت خوبي است

2-  ميزان فرسايش را هم به صورت كيفي و هم كمي بيان مي كند

3-  علاوه بر مد نظر قرار دادن عوامل موثر بر فرسايش در زمان گذشته عوامل امروزي را مدنظر قرار مي دهد

4-  عوامل موثر در فرسايش را به طور دقيق مورد ارزيابي قرار مي دهد

5- مزيت ديگري كه اين روش بر خلاف پسياك اصلاح نشده دارد امكان كمتر دخالت نظر شخصي كارشناسان در امر بررسي هركدام از عوامل است.

1- عامل زمين شناسي سطحي (Y1)

1- عامل زمين شناسي سطحي (Y1)

لازم به ذكر است كه جهت تعيين اين عامل و ديگر عوامل ابتدا نقشه ي واحد كاري منطقه را تهيه مي كنيم كه توضيحات آن در بخش ژئومورفولوژي آورده شده است.

منطقه ي مورد بررسي پس از تهيه ي نقشه ي واحد كاري به 18 واحد كاري تقسيم شد. لازم به ذكر است كه اين18 واحد كاري از لحاظ جهت، نوع سازند و سنگ شناسي به يكديگر شبيه بودند.

حال جهت تعيين عامل زمين شناسي سطحي ابتدا با توجه به جدول شماره 1 مربوط به اين عامل و مشاهده شدت عمل اين عامل براي هر واحد كاري با توجه به جدول امتياز مربوطه تهيه شده و با توجه به فرمول زير امتياز اين عامل (Y1) را به دست مي آوريم

Y1=X1

:X1 نمره عامل زمين شناسي سطحي از روي جدول

لازم به ذكر است كه عامل زمينت شناسي سطحي داراي امتياز بين 10-0 مي باشد

 

ادامه نوشته

2 - عامل خاك(y2)

2 - عامل خاك(y2)

دومين عاملي كه در مدل پساك اصلاح شده مورد بررسي قرار گرفت عامل خاك بود.

اين عامل نيز مانند عامل قبل داراي امتياز بين10-0مي باشد كه بسته به شدت فرسايش پذيري خاك منطقه امتياز دهي صورت مي گيرد:

 

Y2=16.67X2

  X2:عامل فرسايش پذيري خاك منطقه

لازم به ذكر است كه ما جهت تعيين عامل فرسايش پذيري خاك به 5 فاكتور بستگي دارد:

الف- درصد شن ريز و سيلت خاك

ب- درصد شن خاك

ج- درصد ماده آلي خاك

د- درصد نفوذپذيري خاك

ه- ساختمان خاك

احتياج داريم كه با استفاده از اين 5 عامل و همچنين نمودار تعيين عامل فرسايش پذيري خاك در فرمول جهاني فرسايش  USLEكه در سال 1967 توسط آقاي ويشماير ارائه شده مي توانيم مقدار X2را به دسا بياوريم و سپس با قرار دادن آن در فرمول امتياز عامل خاك را به دست آوريم.

ادامه نوشته

3 - عامل آب و هوا(Y3)

3 - عامل آب و هوا(Y3)

سومين عاملي كه در مدل پسياك اصلاح شده مورد بررسي قرار مي گيرد عامل آب و هوا مي باشد.

فرسايش پذيري و رسوب زايي در منطقه تا حد زيادي وابسته به اقليم و آب و هواي منطقه مي باشد. زيرا آب و هوا علاوه بر اثر در پديده ي خاكزايي بر روي پوشش منطقه نيز اثر مي گذارد.

از عوامل موثر آب و هوايي كه در فرسايش خاك اهميت زيادي دارد عامل بارندگي و در درجه بعد عامل درجه حرارت مي باشد. كه در ايم ميان بارش خود شامل بارندگي، برف، تگرگ و.... مي باشد كه از طرق مختلف از جمله ايجاد رواناب، اثر فرسايندگي بارش و .... اثر خود را اعمال مي كند.

نقش درجه حرارت در فرسايش زماني شديد است كه اختلاف درجه حرارت فصلي و همچنين شبانه روزي زياد باشد. زيرا اين عامل سبب تشديد خاكزايي از يك طرف و از طرفي سبب تشديد فرسايش مي شود.

در مدل پسياك قديم عامل آب و هوا بر اساس شدت، مدتف تناوب بارش، دبي حداكثر،پراكنش بارش و... امتياز بندي مي شود، ولي در حال حاضر در پسياك اصلاح شده عامل آب و هوا بر اساس حداكثر بارندگي 6 ساعته با دوره بازگشت دوساله مي باشد.

ادامه نوشته

4 - عامل هرزآب يا رواناب سطحي(Y4)

 4 - عامل هرزآب يا رواناب سطحي(Y4)

رواناب در يك حوزه آبخيز عبارتست از بازده يك سيستم آبخيز كه از نتيجه ي عملكرد ساختمان آن حوزه بر روي داده هاي آن يعني نزولات آسماني پديدار مي گردد.

در مطالعه عامل رواناب و اثر آن در فرسايش خاك حوزه مي توان خصوصيات هيدرولوژيكي حوزه از جمله دبي ويژه ي سيلاب، دبي ويژه با دوره ي بازگشت مختلف، شدت طغيان، تداوم و تكرار طغيان، گروه هيدرولوژيكي خاك ها ويا هر خصوصيت ديگري كه بتواند باعث شناخت هرچه بيشتر اين عا مل و اثر آن بر روي فرسايش و توليد رسوب گردد را بررسي نمود. در بين اين عوامل دبي ويژه يا آبدوي در واحد زمان و سطح معيار مناسبي براب ازريابي عامل روانا ب مي باشد.

ادامه نوشته

5 - عامل پستي و بلندي(Y5)

5 - عامل پستي و بلندي(Y5)

يكي از مهم ترين عوامل موثر در فرسايش خاك و توليد رسوب در حوزه آبخيز پستي و بلندي مي باشد كه معمولاً با شاخص شيب سنجيده مي شود.

علاوه بر ميزان شيب طول شيب نيز از عوامل اصلي در فرسايش است. به طوري كه با داشتن ميزان شيب ثابت ميزان فرسايش در شيب داراي طول بيشتر زيادتر است زيرا اين افزايش طول از يك طرف باعث افزايش مقدار و سرعت رواناب و از طرفي باعث افزايش اثر باران مي شود كه هر دو مورد ذكر شده باعث افزايش ميزان فرسايش هستند.

ادامه نوشته