سد علویان
كليات
سد علويان بر روي رودخانه صوفي چاي در 5/3 كيلومتري شمالغربي شهر مراغه در استان آذربايجان شرقي احداث گرديده است. رودخانه صوفي چاي كه از ارتفاعات سهند سرچشمه مي گيرد ، پس از عبور از غرب شهر مراغه و جنوب شهربناب به درياچه اروميه مي ريزد.هدف از احداث سد علويان جمع آوري و كنترل جريان هاي سطحي صوفي چاي جهت تامين آب شرب شهر مراغه و پادگان نظامي، جبران قسمتي از كمبود نيازهاي آبياري و كشاورزي دشت مراغه و باغات اطراف آن و همچنين توليد انرژي برقابي مي باشد.
مشخصات سد
سد علويان از نوع خاكي با هسته رسي مركزي بوده و ارتفاع آن از سنگ بستر 80 متر مي باشد. طول تاج سد 935 متر، عرض 10 متر و حجم كل بدنه سد 8/4 ميليون متر مكعب مي باشد. منظور اصلاح كيفيت سنگ بستر در پي و جناحين سد، پرده آب بند از طريق حفاري در يك رديف اصلي با عمق 49 متر و دو رديف فرعي با عمق كمتر، احداث شده است. رقوم تراز استان سرريز 1568 متر از سطح دريا ، تراز تاج سد 1572 متر از سطح دريا، تراز نرمال آب مخزن 1568 متر از سطح دريا و حداكثر تراز ممكن سطح آب در مخزن 65/1572 متر از سطح دريا مي باشند. حجم مخزن در تراز نرمال 106 × 60 و حجم مفيد آن 106 × 57 و حجم مرده 106 × 3 متر مكعب و حجم آب تنظيم شده در حدود 106 × 123 متر مكعب در سال مي باشد.
زمين شناسي
پي سد علويان را سه نوع توف خاكستر دار با رنگ هاي سفيد، خاكستري و صورت و با مشخصات فيزيكي – مكانيكي مختلف تشكيل مي دهد. برمبناي بررسي هاي انجام شده در محل سد علويان، سه گسل اصلي و تعدادي گسل فرعي با امتداد كم و بيش شمالي – جنوبي وجود دارد كه سه بلوك متمايز را بوجود آورده اند.
مشخصات سازه هاي جنبي
سد علويان داراي سازه هاي جنبي با مشخصات زير مي باشد:
- سرريز:
سرريز از نوع جانبي ، به طول 60متر و حداكثر دبي تخليه 1180 متر مكعب بر ثانيه طراحي و ساخته شده كه در تكيهگاه دست چپ سد قرار دارد. آب پس از سرريز شدن بوسيله يك كانال جانبي و شوت به پايين دست تخليه مي شود. كانال جانبي با عرضي متغير 8 متر در بالا دست و 20 متر در پايين دست) و با شيب طولي 10 درصد مي باشد. شوت از دو قسمت با مقاطع متفاوت، ابتدا با مقطع مستطيلي به طول 70متر و عرض 20 متر با شيب 4/9 درصد و سپس تا حوضچه آرامش به طول 40 متر با مقطع ذوزنقه أي و شيب 33 درصد، طراحي و اجرا گرديده است. در پايين دست شوت حوضچه آرامش به طول 50 متر و عرض 30 متر قرار دارد.
- گالري تزريق :
اين گالري به منظور انجام عمليات تزريق، نصب پيزومترها و جمع آوري و هدايت آب هاي نشتي، بازديد و كنترل و تعميرات احتمالي در دوران بهره برداري، با مقطع U شكل به ابعاد 9/2×4/2 متر و به طول 970 متر در محور سد و زير فونداسيون هسته رسي احداث شده است.

گالري انحراف و سيستم تخليه كننده عمقي: انحراف جريان رودخانه در دوره ساختمان توسط دو گالري روي هم به طول 370 متر (يكي با مقطع U شكل به ابعاد 4×5/3 متر و ديگري با مقطع چهار ضلعي بدون گوشه به ابعاد 5/4×5/2 متر) با حداكثر ظرفيت طراحي 150 متر مكعب بر ثانيه حاصل گرديد. پس از خاتمه عمليات احداث سد از گالري ها به عنوان تخليه كننده عمقي، خروجي مصارف آبياري و آب شرب استفاده مي شود.
علويان
نام سد
آذربايجان شرقي و اردبيل
1369
سال شروع ساخت
خاكي
آذربايجان شرقي
محل سد - استان
1374
درياچه اروميه
نام حوضه آبريز اصلي
مرا غه, 3
صوفي چاي
نام رودخانه
درياچه اروميه
76
ارتفاع از پي - متر
70
10
عرض در تاج - متر
935
410
13900
123.4
0
60
آ زا د
57