دورة آموزشي «سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي (GIS)» (قسمت پنجم) منابع اطلاعات جغرافيايي
منابع اطلاعات جغرافيايي:
يكي از اركان سيستم اطلاعات جغرافيايي اطلاعات است. اطلاعات جغرافيايي داراي منابع مختلفي هستند كه در اين جا به توضيح مختصر هر يك از آنها ميپردازيم:
1ـ نقشه:
نقشه را بايستي مهمترين منبع اطلاعاتي جغرافيايي به شمار آوريم. نقشه به عنوان بستر هندسي اطلاعات، عوارض موجود در سطح زمين يا بخشي از آن را بر روي يك سطح مستوي و هموار نشان ميدهد. در نقشه عوارض مختلف توسط رنگها از هم تميز داده ميشوند كه همگي در يك لايه قرار گرفتهاند. اما در GIS هر يك از عوارض در لايهاي جداگانه طبقهبندي شده و ذخيره ميگردند. مثل لايه اطلاعاتي راهها، لايه اطلاعاتي پوشش گياهي، لايه اطلاعاتي رودخانهها و غيره. نقشه انواع مختلفي دارد اهداف تهيه نقشه، نوع آن، مقياس نقشه، ميزان دقت، محتوا و نحوه تهيه نقشه عواملي هستند كه در تعدد نقشهها نقش دارند. برخي از انواع نقشهها عبارتند از: نقشههاي توپوگرافي ـ نقشههاي شهري ـ نقشههاي هوانوردي و نقشههاي آب نگاري و نقشههاي زمين شناسي و ...
2ـ عكس هوايي:
يكي ديگر از منابع اطلاعاتي عكس هاتي هوايي ميباشد كه سال هاست در فعاليتهاي عمراني و شهرسازي مورد استفاده قرار گرفته است. عكس هوايي حاوي اطلاعات زيادي از سطح زمين ميباشد و به كمك آن ميتوان بدون تماس فيزيكي با عوارض سطح زمين و انجام عمليات ميداني شناخت كافي و كاملي از مناطق در دست مطالعه حاصل نمود.
از عكسهاي هوايي در مطالعات گوناگون ميتوان استفاده نمود. به كمك عكسهاي هوايي كه در دورههاي مختلف از مناطق خاص برداشت شده است ميتوان نحوه گسترش و سير تحولات فيزيكي، سمت و سوي گسترش هستههاي اوليه شهرها، بافت شهري و ... را مطالعه نمود.
3ـ تصاوير ماهوارهاي:
تصاوير ماهوارهاي كه توسط ماهوارههاي در حال گردش به دور زمين برداشت شده و به زمين ارسال ميشوند از منابع اطلاعاتي مهم ديگري هستند كه در سالهاي اخير از رشد كمي و كيفي بالايي برخوردار شدهاند. چرخش منظم ماهوارههاي سنجش از دور به دور زمين امكان ثبت اطلاعات و تصويربرداري مكرر و دسترسي به اطلاعات جديد را به خوبي فراهم نموده به طوري كه اين تصاوير در بسياري از موارد جايگزين عكسهاي هوايي گرديده است.
تصاوير ماهوارهاي در آغاز، بيشتر توسط كارشناسان علوم محيطي مورد استفاده قرار ميگرفت. اما با ارتقاي كيفيت آنها شهر سازان نيز توانستهاند آنها را مورد استفاده قرار دهند. ماهوارههاي مورد توجه شهرسازان، ماهوارههاي منابع زميني هستند كه دو ماهواره قابل توجه و مهم آن ماهوارههاي لندست و اسپات ميباشند.
4ـ سيستم موقعيتيابي ماهوارهاي (Global positioning system):
GPS مجموعهاي از ماهوارههاي موقعيتيابي فضايي است كه در مدار زمين قرار دارند. اطلاعات دقيق زماني و موقعيتي مخابره شده توسط اين ماهوارهها براي محاسبه موقعيت يك مكان معين روي زمين درگيرنده GPS مورد استفاده قرار ميگيرد.
GPS استفادههاي متعددي در تهيه نقشه، جمعآوري اطلاعات جغرافيايي، مسيريابي و ناوبري دارد.