پویایی سیستم یک روش شبیه سازی است که من برای نخستین بار در ایران از آن برای مدلسازی کیفیت آب استفاده کرده ام. البته ژیش از این در مدلسازی کمی منابع آب استفاده شده است. می خواهم در سلسله مقالاتی این روش را به شما معرفی کنم و زمینه های کاربرد آن را در مهندسی محیط زیست توضیح دهم.

روش پویایی‏سیستم به عنوان یک نمونه مدلسازی، تاریخچه‏ی طولانی داشته و منشا آن در کار فورستر در سال 1961می‏باشد. وی جهت درک مبانی استراتژیک در سیستمهای پویای پیچیده این موضوع را ایجاد نمود. از این به بعد از مخفف روش پویایی سیستم یعنی (SD) استفاده می‌کنیم. مدلهای SD با بینش فرآیندهای بازخورد، کاربران سیستم را به فهم بهتری از رفتار دینامیکی سیستمها در طول زمان نائل می‌سازد. محدوده‏های کاربردی SD بسیار وسیع بوده و بویژه بر کاربردهای آن در مسائل اجتماعی و اقتصادی تاکید بسیار می‏شود. در سالهای اخیر تمایل به مدل نمودن سیستمهای کوچک مقیاس اما با جزئیات بسیار، بیشتر شده است (Fletcher 1998). رابطه پیوستگی جرم، یکی از مفاهیم اساسی در SD می‏باشد که با توجه به نقش مهمی که این روابط در بهره‏برداری مخازن ایفا می‏نمایند، مسایل شبیه‏سازی مخازن جهت کاربرد روشهای SD بسیار مناسب می‏باشند.

 این روش شبیه‏سازی ، در مقایسه با روشهای مرسوم شبیه‏سازی بسیار ساده و کارآ می‏باشد. سرعت بالای تهیه‏ی مدل، سادگی اصلاح ساختار مدل، قابلیت انجام تحلیل حساسیت (که از قابلیتهای نسخه‏ی کامل نرم افزار می‏باشد) و نیز ارتباط موثر نتایج حاصل، از توانایی‏های اساسی مدل شبیه‏سازی مخزن به روش پویایی‏سیستم می‏باشند. به دلیل سادگی ساختار و اصلاحات مدل، ابزارهای محیطی شبیه‏سازی SD، مدلسازی را سریعتر نموده و از سعی و تلاش برنامه‏ریز به مقدار زیادی کاسته شده و زمان بیشتری را صرف مفهومی نمودن سیستم و جمع‏آوری داده‏ها می‌نماید. همچنین با توجه به ایجاد کل ساختار مدل در یک صفحه و مشاهده‏ی گرافیکی ارتباطات متغیرها و پارامترها با یکدیگر، کاربر به راحتی قادر خواهد بود مسائل متنوعی را با انجام تغییرات ساده‏ای در مدل شبیه‏سازی نموده و خروجیهای مورد نظر خود را از مدل دریافت نماید.

برای مطالعه بیشتر به کتاب زیر مراجعه کنید:

رضوی، مهدی و رسام مشرفی (1382)، ”مدلسازی دینامیکی سیتمهای زیست‏محیطی“، دانشگاه صنعتی شریف