مهندسی آبخیزداری میم

نمودارها
براي ترسيم نمودار ، ابتدا بايد در مورد نوع نمودار تصميم گيري کرد. نوع نموداري که انتخاب ميکنيم به نوع داده هايي که بايد ارائه شوند و روش استفاده از آنها بستگي دارد. تمام نمودارها براي نشان دادن همه انواع داده ها مناسب نيستند. بعضي از آنها براي نشان دادن نحوه تغيير موارد مورد بحث در طول زمان و بعضي ديگر براي نشان دادن صفت هاي مجموعه اي از مقادير نسبت به کل مناسب ميباشند.

انواع نمودار ها :



1- نمودار خطي (Line Chart) :

اين نوع نموداربراي تاکيد بر روند و تغييرات مقادير در طول زمان بکار ميرود. اين نوع نمودار ابتدايي ترين نوع نمودار ميباشد. نمودار خطي در واقع فقط از يک خط تشکيل شده است که نقطه هاي ايجاد شده بر اساس اطلاعات موجود بر روي محور هاي X , Y را به يکديگر متصل ميکند.

2- نمودار ستوني ( Column Chart ) :

مشابه نمودار نواري است . اين نمودار براي تاکيد روي اختلاف بين اقلام استفاده ميشود. اگر بخواهيم عنصري را با عنصر ديگر مقايسه کنيم از اين نمودار استفاده ميکنيم.

3- نمودار مسطح يا دايره اي ( Pie Chart ) :

اين نمودار براي نشان دادن نسبت بين اجزاء و يک کل بکار ميرود . اين نمودار ميتواند از يک سري داده هاي منفرد تشکيل شده باشد که نقطه هاي داده هاي آن حداکثر ميتوانند 7 نقطه باشند. اگر چه برنامه ميتواند با مقدار بيشتري از نقطه ها نيز کار کند اما برشهاي بسيار نازک موجب ميشود که خواندن نمودار مشکل شود.

4- نمودار پراکنده توزيعي ( Scatter Chart ) :

اين نمودار شبيه نمودار خطي است. از اين نمودار براي تاکيد بر اختلاف بين دو سري از مقادير استفاده ميشود. در اين نمودار برخلاف نمودار خطي ، داده هايي که بر روي محور X قرار ميگيرند ديگر نميتوانند نشان دهنده نقطه هاي مربوط به داده هاي مختلف باشند بلکه محور X بايد در واقع نشان دهنده تغييرات يکنواخت يک نوع داده منفرد باشد.

5- نمودار ميله اي يا نواري ( Bar Chart) :

از اين نوع براي مقايسه مقادير در مقطعي از زمان استفاده ميشود. اين نمودار مانند نمودار ستوني است که ستونهاي آن بجاي محور X نسبت به محور Y ترسيم شده اند. يعني مانند ستوني است که در جهت Land scope چاپ شده باشد.

6- نمودار راداري ( Radar Chart) :

نوعي از نمودار خطي است. با اين تفاوت که نمودار مزبور بجاي اينکه نسبت به محور ترسيم شود، نسبت به يک نقطه مرکزي ترسيم ميشود. يعني خط افقي در نمودار خطي ، در نمودار راداري بصورت دايره نشان داده ميشود.

7- نمودار حبابي ( Bubble Chart) :

مانند نمودار پراکندگي است و بصورت ترسيم تغييرات مداوم داده هاي محور هاي X, Y نسبت به يکديگر ميباشد. در نمودار هاي حبابي بر خلاف نمودار پراکندگي ميتوان به ازاي هر نقطه از محور ، بخشهاي مختلفي از داده ها را مورد استفاده قرار داد.

8- نمودار هاي انباشته (Stack Chart) :

براي نشان دادن اثر عنصر هاي داده هاي متعدد بر روي يک عنصر گرافيکي منفرد مورد استفاده قرار ميگيرد.

اصطلاحات نمودارها :

1- Gird Line : خطوطي هستند که در امتداد مقادير محور X , Y ظاهر ميشوند. اين خطوط در تعيين مقدار دقيق يک نقطه به ما کمک ميکنند.

2- Tick : خطوط کوتاهي هستند که با محور متقاطع بوده و قسمتهايي از يک مقياس سري با گروه را جدا ميکنند.

3- Chart Title : متن بکار برده شده براي شناسايي عنوان نمودار ميباشد.

4- Axis : به محور ها در نمودار ها گفته ميشود.

5- Legend : هر نمودار داراي راهنمايي است كه نشان دهنده اين است كه هر رنگ مربوط به كدام سري است.

روشهاي ايجاد نمودار :



روش اول :

1- انتخاب منوي Insert
2- انتخاب گزينه Chart


روش دوم :

1- انتخاب آيکون Chart Wizard ( )

نکته

در زمان ايجاد نمودار با کليک بر روي دکمه Next به صفحات بعدي ميرويم و کليک بر روي دکمه Back باعث برگشت به صفحه قبلي ميشود و با کليک بر روي Finish کادر نمودار ها بسته ميشود.

نکته

ميتوانيم اطلاعاتي را كه ميخواهيم بر اساس آن نمودار رسم كنيم ابتدا انتخاب كنيم بعد به يكي از دو روش بالا عمل كنيم. ميتوانيم هم در حين كار انتخاب را انجام دهيم.
با انجام يکي از دو راه بالا پنجرهاي زير به ترتيب باز ميشود :

• پنجره Chart Type :

اين پنجره شامل دو Tab زير ميباشد :
1- Standard Type : که شامل قسمتهاي زير است :

الف- Chart Type : که در اين قسمت نوع اصلي نمودار را انتخاب ميکنيم.
ب- Chart Sub-Type : در اين قسمت نوع فرعي نمودار را مشخص ميکنيم.
ج- Press and Hold to View Sample : در اين قسمت پيش نمايشي از نمودار با اطلاعاتي که خودمان داده ايم نشان ميدهد. براي اين کار کافي است روي اين دکمه Click کرده و نگه داريم.

2- Custom Type : در اين قسمت ميتوان از نمودارهاي سفارشي استفاده کرد يا يك نوع نمودار ايجاد كرد.

• پنجره Chart Source Data :

اين پنجره شامل دو Tab زير ميباشد :

1- Data Range : که شامل قسمتهاي زير است :

الف- Data Range : در اين قسمت آدرس داده هايي را که قرار است نمودار براي آنها کشيده شود، ميتوان تغيير داد همچنين ميتوانيم آدرس را با كليك بر روي Collapse Dialog و با Drag كردن وارد كنيم. و يا ميتوانيم با استفاده از فرمت زير آدرس را تايپ كنيم.
شماره سطر پايان $ نام ستون پايان$ شماره سطر شروع$ نام ستون شروع$! نام Sheet =

ب- Series in : اين قسمت جهت نمايش داده ها را مشخص ميکند. يعني کدام يک از اين دو برچسب از داده ها در پايين نمودار قرار خواهد گرفت. اگر Row را انتخاب كنيم سطر ها به عنوان سري و اگر Column را انتخاب كنيم ستونها به عنوان سري قرار ميگيرند.

2- Series : که شامل قسمتهاي زير است :

الف- Series : در اين قسمت نام سري هاي موجود نوشته شده است.
ب- Name : توسط اين قسمت ميتوانيم نام سري را عوض کنيم.
ج- Value : در اين قسمت ميتوانيم آدرس مقادير هر سري را مشخص كنيم. همچنين ميتوانيم مقادير را تايپ كنيم. براي تايپ مقادير بايد مقدار سري را در علامت { } وارد كنيم.
( كار در كارگاه 11 تمرين 18 ، 19 ، 20 و 21 ) (اين تمرينات را در پايان مبحث انجام دهيد. )
د- Category(x) Axis labels : در اين قسمت ميتوان آدرس خانه هايي را داد که محتواي آنها بر روي محور X نوشته ميشوند.
ه- دکمه Add : يک سري جديد ايجاد ميکند.
و- دکمه Remove : بر روي نام هر سري در قسمت Series کليک کنيم و سپس اين دکمه را بزنيم ، سري حذف ميشود.

• پنجره Chart Option :

اين پنجره شامل 6 Tab زير است :

1- Titles : اين قسمت شامل موارد زير است :

الف- Chart Title : در اين قسمت عنوان نمودار را مينويسيم.
ب- Category(x) Axis labels : در اين قسمت عنوان محور X را مينويسيم.
ج- Value (Y) Axis : در اين قسمت عنوان محور Y را مينويسيم.

2- Axes : اين قسمت شامل گزينه هاي زير است :

الف- Category(x) Axis اگر در کنار اين کادر تيک خورده باشد ، مقادير روي محور X نشان داده ميشوند و اگر تيک نخورده باشد نشان داده نميشوند.
ب- Value (Y) Axis اگر در کنار اين کادر تيک خورده باشد، مقادير روي محور Y نشان داده ميشوند در غير اين صورت نمايش داده نميشوند.

3- Grid Line : که اين Tab شامل قسمتهاي زير است :

الف- Category(x) Axis که خود شامل دو قسمت است :
- Major Gridline : اگر اين قيمت تيک خورده باشد ، خطوط شبکه رسم ميشوند ( تمامي خطوط رسم نميشوند)
- Minor Gridline : اگر اين قسمت تيک خورده باشد خطوط ديگري بين خطوط بالا رسم ميشوند.
اين دو قسمت براي خطوط شبکه موازي محور Y ها هستند.

ب- Value (Y) Axis : که شامل دو قسمت زير است :

- Major Gridline : خطوط شبکه را به موازات محور X رسم ميکند.
- Minor Gridline : خطوط ديگري را به موازات محور X بين خطوط بالا رسم ميکند.

4- Legend : اين Tab شامل قسمتهاي زير است :

الف- Show Legend : اگر اين گزينه تيک خورده باشد راهنما نمايش داده ميشود.

ب- Placement : مکان راهنما را نشان ميدهد. Bottom : پايين ، Corner : گوشه بالا سمت راست، Top : بالا، Right : سمت راست، Left : سمت چپ
5- Data Label : شامل قسمتهاي زير است :

الف- None : هيچ مقداري را بر روي ستونها نمايش نميدهد.
ب- Show Value : مقدار هر سري رابر روي ستون آن نشان ميدهد.
ج- Show Label : برچسب هر سري را روي آن نشان ميدهد.
د- Legend Key Next to Label : اگر يکي از حالتهاي ب و ج را انتخاب ميکنيم. اين گزينه فعال شده و در کنار هر مقدار رنگ سري نمايش داده ميدهد.
6- Data Table : شامل قسمتهاي زير است :

الف- Show Data Table : اگر اين گزينه فعال شود ، جدولي مشابه آنچه که ما ، در Sheet کشيده ايم در زير نمودار ظاهر ميشود.
ب- Show Legend Keys : اگر گزينه الف فعال باشد ، اين گزينه نيز فعال ميشود. و اگر در کادر آن تيک بزنيم، رنگ هر سري را در کنار اطلاعات آن سري در جدول نشان ميدهد.

نکته

بايد توجه داشته باشيم كه كه با توجه به نوع نمودار گزينه هاي موجود در اين پنجره ميتوانند متفاوت باشند.

• پنجره Chart Location :

الف- As New Sheet : اين گزينه نمودار را در يک Sheet جديد با اسم دلخواه ( اسم پيش فرض Chart 1 است) ايجاد ميکند. نموداري که در اين حالت ايجاد ميشود، قابل جابجا شدن و تغيير سايز نيست ولي هر گونه تغييرات بر روي اطلاعات اصلي بر روي نمودار تاثير دارد.
ب- As Object in : اين گزينه نمودار را در هر Sheet که ما انتخاب ميکنيم ، ( از Sheet هاي موجود ) رسم ميکند و قابل جابجا کردن و تغيير سايز نيز ميباشد.

تغيير بر روي نمودار ايجاد شده :

براي تغيير نمودار ايجاد شده بايد ابتدا نمودار را انتخاب کرد. سپس مجدداً دکمه Chart Wizard راکليک کرد. يا از روي Toolbar ، Chart که باز ميشود، تغييرات را اعمال کرد.


نوار ابزار Chart
اين نوار ابزار را ميتوانيم در صورتي که فعال نبود با Right Click بر روي نوار ابزار ها و انتخاب گزينه Chart فعال کنيم اين نوار ابزار داراي آيکونهاي زير است :
Chart Object : در اين قسمت ميتوانيم قسمتي از نمودار را كه ميخواهيم بر روي آن تغيير دهيم انتخاب كنيم. با انتخاب هر گزينه قسمت مربوط به آن روي نمودار انتخاب ميشود.

Format : با توجه به اينكه در Chart Object چه انتخاب شده باشد اين آيكون پنجره Properties آن را باز ميكند.


نکته

با Double كليك كردن بر روي هر موضوع از نمودار نيز پنجره Properties آن باز ميشود.

Chart Type : در اين قسمت ميتوانيم نوع نمودار انتخاب شده را تغيير دهيم.

legend : توسط اين آيکون کادر راهنما را ظاهر يا پنهان ميکنيم.

Data Table : توسط اين آيکون ميتوانيم جداول داده ها را فعال يا غير فعال کنيم.

By Rows :با انتخاب اين آيكون سطر ها به عنوان سري انتخاب ميشوند.

By Column : با انتخاب اين آيكون ستونها به عنوان سري انتخاب ميشوند.

Angle Text up : جهت متن نمودار را تغيير ميدهد. يعني متن از بالا به پايين ، کج نوشته ميشود. به شرطي اين آيكون فعال است كه قسمتهاي متني نمودار انتخاب شده باشد.

Angle Text down : متن نمودار را تغيير جهت ميدهد. يعني متن از پايين به بالا و کج نوشته ميشود. به شرطي اين آيكون فعال است كه قسمتهاي متني نمودار انتخاب شده باشد.

تغيير اندازه :

1- روي نمودار کليک ميکنيم تا انتخاب شود.
2- روي يکي از مربع هاي سياه اطراف نمودار کليک ميکنيم.
3- مربع را تا زماني که به اندازه دلخواه تغيير اندازه دهد Drag ميکنيم.

انتقال نمودار :

1- روي نمودار کليک ميکنيم.
2- نمودار را به محل مورد نظر Drag ميکنيم.

آماده سازي کاربرگها براي چاپ

قبل از چاپ بايد تنظيماتي بر روي فايل مثلاً سايز كاغذ ، حاشيه ها ، سر صفحه و پا صفحه ، طريقه چاپ و ... را تعيين كنيم. براي انجام اين تغييرات از Page Setup استفاده ميكنيم. براي فعال كردن Page Setup كافي است از منوي فايل ، Page setup را انتخاب كنيم. با انتخاب اين گزينه پنجره اي باز ميشود كه شامل Tab هاي زير است :

• Tab Page :

اين Tab شامل قسمتهاي زير است :
1- Orientation : در اين قسمت جهت قرار گرفتن متن در كاغذ را تعيين ميكنيم. Portrait براي چاپ عمودي يا Landscape براي چاپ افقي است.
2- Scaling : توسط اين قسمت ميتوانيم اندازه كاربرگ خروجي را بدون هر گونه تغيير بر روي نمايشگر بزرگ يا كوچك كنيم. اين قسمت شامل گزينه هاي زير است :

الف- Adjust to : ميتوانيم ميزان بزرگي را بر اساس درصدي از بزرگي تعيين كنيم. حداقل اين ميزان 10 و حداكثر ان 400 ميباشد.
ب- Fit to : در اين قسمت ميتوانيم تعيين كنيم كه اطلاعات ما در چند صفحه گنجانده شود.

3- Paper Size : اندازه کاغذ را ميتوان تعيين کرد.
4- Print Quality : قدرت تفکيک پذيري يا كيفيت چاپ را تعيين ميكنيم که واحد آن DPI(Dot Per Inch) است.
5- First Page Number : شماره گذاري را از صفحه مشخص شده شروع ميکند.


• Tab Margins :

توسط اينTab ميتوان حاشيه هاي صفحه ، سر صفحه و پا صفحه را تعيين كرد. اين Tab شامل قسمتهاي زير است :
1- Tab , Bottom , Left, Right : فاصله حاشيه هاي راست , چپ , پايين و بالا را تعيين ميکند.
2- From Edge : محل سر صفحه يا پاصفحه را تعيين ميکند ( بايد کمتر از حاشيه هاي بالا يا پايين باشد)
3- Center On Page : مرکز فعلي را به را به طور افقي يا عمودي نسبت به حاشيه ها تعيين ميکند.
4- Preview : پيش نمايش تنظيمات در اين محدوده نمايش داده ميشود.

• Tab Header/ Footer:

توسط اين Tab ميتوانيم سر صفحه و پا صفحه ها را وارد کنيم.
يک سر صفحه در بالاي صفحه و يک پاصفحه در پايين هر صفحه چاپ خواهد شد. عموماً نام شرکتها و عنوان گزارشها به عنوان سر صفحه مورد استفاده قرار ميگيرند. شماره صفحات و ساعت و تاريخ خروجيهايي هستند که عموماً به عنوان پاصفحه مورد استفاده قرار ميگيرند.

اين Tab شامل قسمتهاي زير است :

1- کادرهاي Header , Footer :
در اين کادر يک سري Header ها و Footer هاي آماده و متداول مثل شماره صفحه , نام کاربرگ، نام کاربر، تاريخ و ترکيب اين موارد وجود دارد که ميتوانيم با توجه به نياز يکي از آنها را انتخاب کنيم.

2- دکمه هاي Custom Header , Custom Footer :

توسط اين دکمه ها ميتواتنيم Header ها و Footer هاي شخصي ايجاد کنيم. با کليک بر روي اين دکمه ها پنجره اي باز ميشود که بايد محل استقرار پاصفحه يا سر صفحه را بوسيله ماوس انتخاب کرده ( يکي از سه قسمت Left, Center, Right). قسمت سمت چپ، چپ چين خواهد شد، محتواي قسمت مياني نسبت به ميانه قسمت تنظيم خواهد شد. و قسمت راست، راست چين خواهد شد. متن مورد نظر را در يکي از اين سه قسمت تايپ ميکنيم ( براي رفتن به خط جديد کليد Enter را بايد فشار داد).
دکمه هايي که در ميانه صفحه براي قالب بندي صفحه قرار داده شده اند عبارتند از :
Format Font : با فشردن اين دکمه پنجره Font باز شده و ميتوان فرمت نوشته ها را تغيير داد.

Insert Page Number : براي درج شماره صفحه

Insert Number Of Pages : براي درج تعداد صفحات

Insert Date : براي درج تاريخ جاري

Insert Time : براي درج زمان جاري

Insert Book Name :براي درج نام Book

Insert Sheet Name : براي درج نام کاربرگ


• Tab Sheet :

اين Tab شامل قسمتهاي زير است :
1- Print Area : ميتوانيم ناحيه اي از کاربرگ را براي چاپ انتخاب کنيم يا آدرس آن را تايپ کنيم.
2- Print Titles : در اين قسمت ميتوانيم يک سطر يا یک ستون را به عنوان سطر يا ستوني که ميخواهيم در تمامي صفحات به عنوان سطر یا ستون عنوان تکرار شود انتخاب کنيم.
3- Print : اين قسمت شامل گزينه هاي زير است :

الف- Gridline : به طور پيش فرض خطوط شطرنجي محيط Excel در نسخه چاپي ظاهر نميشود. براي ظاهر شدن اين شبکه کافي است اين گزينه را تيک بزنيم.
ب- Black and White : همه چيز را با رنگ سياه و زمينه سفيد چاپ ميکند. و رنگها بدون سايه خواهند بود.
ج- Draft Quality : با انتخاب اين گزينه قدرت تفکيک پذيري کمتر شده و زمان چاپ کاهش مي يابد.
د- Row And Column Heading : به طور پيش فرض عنوان سطر ها ( 1و2و3و... ) و عنوان ستونها ( A, B, C, …)در نسخه چاپي ظاهر نميشود. ولي اگر اين گزينه را تيک بزنيم اين عناوين در نسخه چاپي , چاپ ميشوند.
هـ- Comments : در اين فسمت ميتوانيم نحوه چاپ توضيحات را تعيين کنيم :

• None : توضيحات چاپ نميشوند.
• At End Of Sheet : در انتهاي هر Sheet توضيحات چاپ ميشوند.
• As Display on Sheet : در محلي که در Sheet قرار دارند چاپ ميشوند.
4- Page Order : ترتيب چاپ صفحه ها را براي کاربرگهاي چند صفحه اي انتخاب ميکیم.


بازبيني پيش از چاپ
بهتر است صفحات خروجي را بازبيني کرده و آنها را کنترل کنيم. براي مشاهده پيش نمايش چاپ به يکي از روشهاي زير عمل ميکنيم :

روش اول :

1- انتخاب منوي File
2- انتخاب Print Preview

روش دوم :

استفاده از آيکون Print Preview ( ) در نوار ابزار Standard.
با انتخاب Print Preview پنجره ای باز می شود که شامل گزینه های زیر است :

Next : صفحه بعد را نمايش ميدهد.اين گزينه در صورتي فعال است که يا بيشتر از يک صفحه داشته باشيم يا در صفحه آخر نباشيم.

Previous : صفحه قبل را نمايش ميدهد. اين گزينه در صورتي فعال است که يا بيشتر از يک صفحه داشته باشيم يا در صفحه اول نباشيم.

Zoom : بزرگ نمايي صفحه را در هر قسمت که کليک کنيم داریم و همچنین مجدداً بازگشت به بزرگنمایی قبل با کليک مجدد .

Print : کادر مکالمه Print را نمايش ميدهد.

Set up : کادر مکالمه Page Set up را نمايش ميدهد.

Margins : ويژه نمايش خطوط حاشيه صفحه ، سر صفحه و پا صفحه ميباشد. در اين حالت با Drag کردن خطوط ميتوان حاشيه را تنظيم کرد. اين تنظيم حالت دستي دارد و براي تنظيم دقيق از همان Tab: Margins در Page Setup استفاده ميکنيم.

Page Break Preview : با فشردن اين دکمه فايل به تفکيک صفحات نمايش داده ميشود. در اين حالت مرز هر صفحه و اطلاعاتي که در آن صفحه قرار دارد نمايش داده ميشود.

Close : پنجره Preview را بسته و ما را به کاربرگ بازميگرداند.


چاپ کاربرگها
براي چاپ کاربرگ به يکي از روشهاي زير عمل ميکنيم :

روش اول :

1- انتخاب منوي File
2- انتخاب گزينه Print

روش دوم :

فشردن کليد هاي Ctrl + P

روش سوم :

استفاده از آيکون Print ( ) در نوار ابزار Standard
اگر به يکي از دو روش اول و دوم عمل کنيم پنجره اي باز ميشود که شامل گزينه هاي زير است :
1- Print What : در اين قسمت تنظيماتي در مورد خود پرينتر انجام ميدهيم.
2- Page Range : در اين قسمت محدوده صفحاتي که ميخواهيم چاپ کنيم را مشخص ميکنيم. اين قسمت شامل دو گزينه ميباشد :

الف- All : تمامي صفحات را چاپ ميکند.
ب- Pages : با استفاده از اين قسمت ميتوانيم تعدادي صفحه را از بين صفحات چاپ کنيم. براي اين کار شماره صفحه شروع را مقابل From و شماره صفحه پاياني را مقابل To مينويسيم.

3- Print What : توسط اين قسمت ميتوانيم محدوده چاپ را تعيين کنيم. اين قسمت شامل سه گزينه زير ميباشد :

الف- Selection اگر بخواهيم تعدادي خاص از سلول ها را چاپ کنيم سلولها را انتخاب کرده و سپس اين گزينه را انتخاب ميکنيم.
ب- Active Sheet : Sheet جاري را چاپ ميکند.
ج- Entire Work book : Book جاري را چاپ ميکند.

4- Copies : اين قسمت شامل گزينه هاي زير است :

الف- Number Of Copies : با تايپ يک عدد مشخص ميکنيم که از هر صفحه چند کپي گرفته شود.
ب- Collate : اگر اين گزينه تيک داشته باشد در هر بار چاپ ابتدا از تمامي صفحات يک نسخه پرينت ميگيرد و بعد دوباره سراغ سري بعد ميرود. يعني يک نسخه ديگر از تمامي صفحات پرينت ميگيرد تا زماني که به تعداد کپي هايي که در پنجره Copies تعيين کرده ايم پرینت گرفته شود. در صورتي که اين گزينه تيک نداشته باشد به تعداد باري که در کادر Copies تعيين کرده ايم از صفحه 1 کپي ميگيرد سپس به همان تعداد از صفحه 2 کپی ميگیرد و الي آخر .