مهندسی آبخیزداری میم

مسئاله زراعت نيشکر در خوزستان در صد سال  اخير گاه در دستور کار دولتهاي رفت قرار گرفته ولي بي اثر عوامل سياسي واقتصادي فراموش شده تا اينکه در نيم قرن اخير دولت ايران مجددا درصدد احياي صنعت قند سازي از نيشکر برآمد.از سال 1328 مطالعات جامع شروع شد و طي سالهاي 1329 تا 1333 کارشناسان نتيجه گرفتند که زراعت نيشکر در خوزستان از لحاظ اقتصادي کاملا داراي توجيه فني اقتصادي است لذا در سال 1335 شرکت عمران ومنابع آمريکا با بهره گيري از مطالعات کارشناسان سازمان برنامه وبودجه وسازمان خوار وبار کشاورزي جهان نخستين قرار داد خود را با سازمان برنامه وبودجه منعقد ساخت و نتيجه کار تاسيس وپايه گذاري کشت و صنعت نيشکر هفت تپه نشد.توجيه اقتصادي بودن زراعت نيشکر پيش بيني توليد نيشکر را بر مبناي آن احداث کارخانه اي بظرفيت 50 هزار تن شکر در سال پايه گذاري شده است با شروع بهره بردراي از کارخانه هفت تپه در سال 1340 ملاحظه گرديد که ميزان عملکرد نيشکر در هکتار بيش از ميزان پيش بيني بالغ گرديد واين روند براي  سالهاي بعد نيز ادامه يافت با توجه به نتايج عملي بدست آمد.در سطح وسيع کشت نيشکر در طي سالهاي 1340تا1347 برنامه توسعه کارخانه هشت تپه از سال 1348 براي رساندن ظرفيت ساليانه به حدود يکصد هزار تن شکر در سال آغاز ومزارع هفت تپه نيز گسترش يافت ودر نتيجه هفت تپه با برداشت ساليانه از حدود 9500 هکتار نيشکر کاري توليدي درحدود يکصد هزار  شکر را از سال 1353 بعد بدست آورده است .توليد موفق شکر از نيشکر در کارخانه هفت تپه باعث گرديد که فکر توسعه کشت نيشکر در خوزستان قوت گرفت ودر نتيجه کشت و صنعت کارون با ظرفيت ساليانه 250 هزار تن شکر در اراضي ديمچه و شوشتر  با بيش بيني سطح قابل برداشت حدود 20500 هکتار در سال از سال 1356 آغاز بکار نمايد.

با توجه به وجود منابع فني آب و خاک در جلگه خوزستان و همچنين شرايط مناسب اقليمي منطقه براي کشت نيشکر واينکه گياه نيشکر از جمله گياهاني است که در شرايط گرم و خشک و با انجام آبياري از لحاظ فيزيولوژيکي بهره دهي فوق العاده رابراي توليد شکر وهمچنين ايجاد و صنايع جانبي متعددي مانند کاغذ سازي ،نئوپان،خوراک دام و داراي باشد دولت جمهوري اسلامي نيز اقدام به گسترش کشت نيشکر در برنامه دوم از سال 1367 نموده است.

که با انجام کامل برنامه هاي تعيين شده در هفت پروژه 120 هزار هکتاري زير پوشش وزارت کشاورزي شرکت توسعه نيشکر و صنايع جانبي خوزستان مي تواند ساليانه حدود 700 هزار تن شکر از نيشکر را توليد نمايد.

براساس برنامه دولت اجرا بوسيله شرکت توسعه نيشکر اولين کارخانه شکر با ظرفيت ساليانه 100 هزار تن شکر خام در بهمن ماه1378 به بهره برداري رسيد.

هم اکنون 6کشت وصنعت از 7 طرح به بهره برداري رسيده 5 کارخانه استارت کرده و شروع به کار کرده اند يکي از آنها در حدود %90 پيشرفت داشته کشت و صنعت هاي هفت گانه طرح توسعه و صنايع جانبي عبارتند از کشت و صنعت امام خميني(ره) (شمال اهواز) – کشت و صنعت امير کبير – ميرزا کوچک خان (جنوب غربي اهواز) جاده خرمشهر – دبل خزایی ، سلمان فارسي، فارابي(در جنوب شرقي اهواز) جاده آبادان – اهواز  و کشت و صنعت دهخدا (شمال اهواز)

علاوه بر شکر استحصال مي گردد ومشتقات ديگر نيشکر عبارتند از :باگاس و ملاس که هر کدام از آنها به عنوان ماده خام مواد صنايع جانبي محسوب مي شود مثلا از باگاس که همان تفاله نيشکر مي باشد مي توان به عنوان خوراک دام، توليد پنير ، توليد MBF ويک نوع فیبر فشرده . که براي کابينت سازي لازم است توليد کاغذ ، مقوا و نوئپان و ديگر محصولات استفاده مي شود از اين ماده در کشورهاي مثل هندوستان به عنوان بستر بذر قارچ خوراکي نيز استفاده شود.

از ملاس نيشکر حدود 46 فرآورده توليد مي شود که بخشي از آنها عبارتند از :الکل ، فر فورال ، صابون آرايشي مواد دارويي ، غني کننده خوراک دام ، توليد قندهاي ساده و ... استفاده مي شود.

در هنگام برداشت صنعت انتهايي ساقه را که داراي نشاسته بالايي است دور ريخته مي شود که به عنوان خوراک دام بخصوص گاو وگاوميش استفاده فراواني دارد.

گياهشناسي نيشکر:

نيشکر با نام علمي saccharum officinarum گياه غول پيکري از تيره غلات (gramineae) گياهي است تک لپه و چهار کربنه(c4) که به صورت چند ساله براي برداشت ساقه حاوي قند توليد مي شود.

اين جنس داراي 6 گونه است سه گونه ان اهلي وسه گونه ديگر وحشي مي باشند.

گونه هاي اهلي نيشکر عبارتند از :

1. saccharum  .  officinarum

2. saccharum  .  sinense

3. saccharum  .  barberi

گونه هاي وحشي نيشکر:

1. saccharum  .  robustum

2. saccharum  .  spontaneum

3. saccharum  .  edul

گونه هاي وحشي اين گياه براي اصلاح نبات وايجاد مقاومت در واريته هاي تجاري کاربرد فراواني دارند اين گونه ها داراي فيبر بالا ، قطر ساقه کم، ارتفاع ساقه زياد وميزان قند در ساقه کم و نسبت به آفات وامراض بسيار مقاوم مي باشند.

گونه هاي اهلي نيشکر بخصوص s.officinarum داراي درصد قند بالا ميزان فيبر کم و قطر ساقه زياد وارتفاع متوسط مي باشند بطور متوسط از هر هکتار نيشکر تازه کشت شده و سال اول حدود 120 تن ساقه بدست مي آيد و در صد قند واريته هاي تجاري معمولا بين 10-12 درصد مي باشد.

از آنجايي که خوزستان در عرض جغرافيايي 29-33 درجه عرض شمالي است لذا اين منطقه در مرز بحراني مناطق نيشکر خيز دنيا قرار دراد چون نيشکر بالاتر از عرض 33 درجه عرض شمالي اقتصادي نيست بدين جهت منطقه خوزستان از لحاظ اکولوژيکي زيستگاه  نيشکر نمي باشد و شرايط فتوپريودي لازم در رطوبت و حرارت مورد جهت گل انگيزي گياه فراهم نمي شود پس آنچه بايد صرف گل انگيز مي شود صرف توليد ساقه  مي شود که اين فرايند از لحاظ مطلوب واز لحاظ اصلاح نباتات نامطلوب  قلمداد مي شود مي شود. با توجه به اينکه اين گياه در ايران تحت شرايط معدل به گل نمي رود لذا تمام واريته هاي تجاري قابل کشت درايران از مراکز تحقيقات دنيا از جمله مرکز تحقيقات کانال پونت امريکا و ناتال هندوستان برزيل ، کوبا لويزيا نا، مصر ... مي باشند.

حدود 200 واريته در کلکسيون کشت و صنعت هاي خوزستان جمع آوري شد که از اين 200 واريته فقط 7 تا8 واريته آنها مقرون به صرفه است و مي توان آنها را کشت کرد.

واريته هاي نيشکر قابل کشت در خوزستان:

-1 واريته cp57 – 614 :

(مرکز تحقيقات کانال پوپنت) cp

57  (1957)

(شماره تيم تحقيقاتي است) 614

اين واريته زود رس ، درصد آن بالا ، قدرت پنجه زني کم ، ساقه ضخيم ، جوانه بر جسته ، ارتفاع متوسط تناژ آن بسيار عالي و پهنک برگ عريض مي باشد.

از جمله معايب اين واريته حساسيت به سرماي زير صفر ، کاهش تناژ آن در سالهاي بعداز 15 مهره قابل برداشت است.

-2 cp48 -103

اين واريته ميان رس، تناژ بسيار بالا ، قطر ساقه متوسط ، ارتفاع کم ، غلاف براحتي جدا مي شود، عرض پهنک کم، حاشيه برگها مفرس واز اواخر آذر ماه قابل برداشت مي باشد.

-3 Nco 310 (ناتال کيمباتيور مرکز تحقيقات مشترک هند وآمريکا)

اين واريته  دير رس مي باشد و محصول آن از بهمن ماه به بعد قابل برداشت  است.محصول آن بسيار عالي ، مقاومت به خشکي و سرماي بسيار خوب مي باشد .

تنها عيب اين واريته حساسيت بالا به سياهک نيشکر مي باشدکه اين عامل باعث شده است در چند سال اخير سطح زير کشت آن شديدا کاهش يابد.

-4 واريته cp69 – 1062

اين واريته ميان رس تا دير رس بوده وداراي ارتفاع زياد  وزن و حجم زياد ، ساقه بنفش ، برگ افراشته درصد قند بالا ، تناژ عملکرد خوب و از آذر ماه به بعد قابل برداشت است ودرصد خاکستر آن بسيار پايين است.

-5 cp 65- 315

اين واريته زودرس تا ميان رس بوده کيفيت شربت آن پايين است ، رنگ برگ سبز روشن.

عملکرد بسيار عالي ، ارتفاع خيلي خوب

يکي از معايب اين واريته تحريک جوانه هاي جانبي قبل از برداشت مي باشد که توليد نشوتهاي جوانه(گياهچه) از جوانه هاي جانبي باعث مصرف مواد غذايي ذخيره ساقه اصلي مي گردد که اين يک عيب است.

عمليات تهيه زمين:

تهيه زمين يکي از مهمترين عمليات پيش از کشت نيشکر و عبارتي عمليات پايه جهت کشت اين گياه مي باشد لذا با تهيه بستر مناسب مي توان عملکرد بالاي اين گياه در انتظار داشت. چنانچه اين عمليات  توسط افراد با تجربه و تخصص صورت  گيرد علاوه بر اثر مثبت بر عملکرد ، باعث جلوگيري از برخي اثرات مخرب از جمله فشردگي خاک نيز مي شود.

زمين هاي مورد نظر جهت تهيه زمين براي کشت نيشکر دو دسته مي باشند.

(1زمين هايي که تا کنون در آنها انجام نشده است.

(2 زمين هايي که چند سال متوالي در آنها نيشکر کشت شده ولي بدليل عملکرد پايين نياز به کشت مجدد دارند.

زميني که تا کنون در آنها کشتي صورت نگرفت ابتدا مراحل زير انجام مي شود.

(1 تسطيح اوليه :

 دراين مرحله پستي وبلنديها و عوارض زمين توسط دستگاه هاي تسطيح زمين خاکبرداري و خاکريزي مي شوند ازجمله اين دستگاه ها مي توان به بلدوزر ، گريدر و اسکريپر اشاره نمود .

(2 حوضچه سازي:

 پس از تسطيح اقدام به ايجاد حوضچه هايي جهت آبشويي قطعه مورد نظر مي شود.به اين صورت که دورتا دور قطعه مورد نظر را بگونه اي مرز بندي مي کنند که آب تا ارتفاع معيني بر روي خاک باقي بماند وکل قطعه بصورت چند حوضچه درآيد.اختلاف ارتفاع در ديواره حوضچه 18 سانتي متر مي باشد.

(3 آبشويي:

پس از حوضچه بندي قطعه مورد نظر ، آب را وارد اين حوضچه ها مي نمايند وتا ارتفاع معيني اين آب را نگه مي دارند ارتفاع لازم به اين صورت نگه داشته مي شود که آب وروي به حوچه بايد با آب خروجي از نقطه مورد نظر وآب نفوذ کرد. در زمين هماهنگ باشد.آبشويي تا زماني که هدايت الکتريکي خاک(E2) به 4 ميلي موس يا کمتر برسد ارامه خواهد يافت پس مرزهاي اطراف قطعه از بين برده مي شوند.

 4)شخم

پس از عمليات ديسک انهدام پشته به منظور بيرون آوردن ريشه و بقاياي نيشکرهاي کشت شده قبلي وهمچنين نرم کردن قشر سطحي خاک، اقدام به انجام عمليات شخم مي شود اين عمليات در جهت فاردها وعمق کار 40cm مي باشد براي انجام صحيح اين عمليات راننده بايد از تنظيم بودن دستگاه اطمينان حاصل کند.

(5 ديسک بعد از شخم

پس از اينکه عمليات شخم به پايان رسيد به فاصله 24-28 ساعت به منظور از بين بردن کلوفه هاي حاصل از آن عمل ديسک بعد از شخم انجام مي شود.

(6 عمليات ساب سويلينگ پاس ادل:

دراين عميلات چند هدف دنبال مي شود که به قرار زير مي باشند:

- از بين بردن لايه تراکم و فشرده سطح زيرين خاک

- تهويه عمق خاک

- تسهيل نفوذ آب به سمت لوله هاي زهکش

- مبارزه مکانيکي با علف هاي هرز چند ساله

عمليات سابسويلينگ پاس اول با عمق 90 سانتي متر در جهت خطوط تراز وبا دستگاه هاي کشنده D8 کاترپيلار يا D155 کوماتسو انجام مي شود.

(7 عمليات ساب سويلينگ پاس دوم:

پس از انجام پاس اول اقدام به انجام پاس دوم ساب سويلينگ مي شود. اين عمليات با زاويه 30-45 نسبت به خطوط تراز صورت مي گيرد وتکميل کننده پاس اول مي باشد عمق عمليات نيز 90 سانتي متر بوده و با تجهيز شنگها به شور پهن (soil lifter) صورت مي گيرد.

(8 ديسک پاس اول:

بعد از عمليات ساب سويلينگ پاس دوم پايان يافت ، جهت خرد کردن کلوفه هاي حاصل از اين عمليات اقدام به انجام عمليات ديسک پاس اول مي شود. انجام اين  کار با 45 زاويه نسبت به خطوط تراز يا در سير پاس دوم ساب سويلينگ صورت مي گيرد.ديسک پاس اول توسط ديسک هاي سنگين و با کشنده اي D6 (دي هفت) انجام مي شود.

(9 ديسک پاس دوم:

پس از پاس اول ديسک ، پاس دوم آغاز مي شود .اين در مرحله خطوط کين لاين پاسير فاروها ودر مواري عمود بر پاس قبلي انجام مي شود ومنظور از انجام ان خرد کردن کلوفه هايي است که در پاس اول خردنشده اند.

(10 در مواردي که قطعه مورد نظر از نظر رطوبت در وضعيت مطلوبي نباشد و زمين بعد از عمليات فوق ، هنوز کلوخي باشد اقدام به انجام ساب سويلينگ پاس سوم با زاويه 15 درجه نسبت به پاس دوم وبعد از آن ديسک پاس سوم مي شود.

(11 ماله پاس اول land plain(لولر)

زماني که ديسک پاس دوم وسوم به پايان رسيد و زمين جهت تسطيح اوليه آماده شد، تسطيح اوليه زمين توسط تراکتورهاي پر قدرت جان ديرمول 4955 يا کشنده هاي D6 تربپلار و با ماله سنگين کشاورزي انجام مي شود.

(12 ماله پاس دوم:

به منظور نهايي وايجاد زمينه لازم براي عمليات فاروکشي و حذف پستي وبلنديهاي 10-15 cm هم جهت با خطوط تراز اجرا مي شود.

(13 فادوينگ

زماني که زمين تسطيح نهايي گرديد براي ايجاد فاروها وعمليات فاروينگ آماده است. دستگاه فاروئي شامل 3 واحد فاروئي مي باشد که به يک تولبار (tool bar) متصل مي باشد و توسط يک دستگاه کشنده D6 کاترپيلار کشيده ي مي شود .فاصله دو واحد فاروئر از هم 150 سانتي متر مي باشد.

عمق فاروها 35-40 سانتي متر و فاصله دو پشته از هم 150 سانتي متر مي باشد بايد دقت داشت که فاروها مستقيم بوده و عمق مناسب را داشته باشند .شيب داخل فارو5-7 در ده هزار مي باشد که اين شيب با تغيير زوايه کشت نسبت به خط تراز مشخص مي شود.

(14 کود شيميايي:

نياز نيشکر به عناصر غذايي زياد است. هر تن ساقه نشکر برداشتي موجب خروج 0/45 تا 0/9 کيلوگرم ازت وهمين مقدار اکسيد فسفر 1/8 تا 5 کيلوگرم اکسيد پتاسيم 0/45 تا 1/8 کيلوگرم اکسيد کلسيم ازخاک مي گردد نيشکر در تمام خاکها نسبت به ازت واکنش نشان مي دهد .زمان دادن کود ازته، مقدار ازت درخاک و اثر آن بر قند در نيشکر مشابه چغندر قند است. بنابريان مي بايستي که خاک در زمان نزديک به برداشت تقريبا از ازت تهي باشد.مقدار 75 تا 150 کيلوگرم ازت در هکتار براي هر برداشت مناسب به نظر مي رسد.معمولا عکس العمل چين هاي بعدي نيشکر به کود ازته بيش از چين اول بعدا کاشت است. در غالب موارد کود ازته را قبل از کاشت به خاک اضافه نمي کنند ديگر آنکه خاک شديدا از ازت تهي باشد بلکه کود ازته را قبل از برگردان کردن خاک در پاي بوته ها ريخته و سپس در محل جوي ايجاد و پشته مي نمايند عکس العمل نيشکر به کود فسفر به نوع خاک بستگي دارد معمولا مقدار 250 کيلوگرم دي آمونيم فسفات در هر هکتار درکف فاروها پخش مي گردد عمليات کود پايه معمولا همزمان يا بعد از عمليات فاروکشي اجرا مي شود عکس العمل نيشکر به کود پتاسيم نيز به خصوصيات خاک بستگي دارد کمبود پتاسيم منجر به پيدايش ساقه هاي لاغر و نرم مي گردد ودرصد قند را کاهش مي دهد استفاده از کود پتاسيم در نواحي ايران ضروري بنظر نمي رسد بخصوص اينکه با سوزاندن برگها در جريان برداشت مقداري ا زپتاسيم مصرفي به خاک برگشت داده مي شود.

تاريخ و نحوه کاشت نيشکر:

کشت نيشکر معمولا از اواسط مرداده ماه شروع وتا پايان شهريور ماه ادامه دارد.

کشت نيشکر شامل دو عمليات مهم -1 تهيه قلمه -2 کشت قلمه مي باشد

درتمام دنيا کشت نيشکر از طريق  رويشي وبا قلمه صورت مي گيرد و کشت از طريق بذر آن هم فقط درگلدانهاي کوچک براي انجام کارهاي اصلاحي و تحت شرايط ويژه انجام مي پذيرد و از لحاظ اقتصادي کشت از طريق بذر در سطح وسيع به هيچ وجه مقرون به صرفه نيست.

از مزارع 10-12 ماهه که داراي ارتفاع حدود 2 متر مي باشد نسبتا از لحاظ آفات و امراض سالم باشد.قلمه تهيه مي شودوبه منظور جلوگيري از نفو عوامل بيماري زا در سر قلمه را بوسيله سم قارچ کش تيلت 2 در هزار سمپاشي مي کنند.

براي کاشت هر هکتار نيشکر به 2/5 تا10 تن قلمه نياز است.بر اساس قدرت توليدي مزرعه و مقدار قلمه مورد نياز مي بايستي 0/1تا 0/25 هکتار قلمستان رابراي کشت هر هکتار زمين اصلي در نظر گرفت.

براي کاشت نيشکر جوديائي به عمق حدود 50 سانتي متر و به فواصل ½  تا 1/65 متر ايجاد مي کنند در کف جويها 2تا 3 رديف قلمه قراري دهند ورودي قلمه ها را 10 تا 15   سانتي متر خاک مي دهند وبلا فاصله آبياري مي کنند .اخيرا در بيشتر کشت و صنعت ها کشت به صورت مکانيزه صورت مي گيرد به طوري که تهيه قلمه بوسيله هاردستر انجام مي پذيرد و کشت قلمه ها نيز بوسيله دستگاه پلنتر نيشکر انجام مي پذيرد و پوشاندن قلمه ها بوسيله دستگاه ديسکاور انجام مي پذيرد.

به منظور مبارزه با علفهاي هرز و جلوگيري از جوانه زدن بذور آنها بعد از پوشش قلمه ها بوسيله سم علف کش گزاپريم يا گزاپاکس به نسبتkg 5 در هکتار (پودر وقابل80  % ( روي خاک سمپاشي مي گردد يکي از مهترين فاکتورهاي جوانه زني قلمه هاي جوانه زني قلمه ها ابياري به موقع بعد از کشت مي باشد هر چه فاصله اين آبياري بيشتر باشد قدرت جوانه زني قلمه ها تحت شرايط بسيار گرم تابستان در خاک داغ دچار تنش خشکي و جوانه هاي جانبي آنها  از بين مي روند.

آبياري:

با اينکه به خشکي مقاوم است اما ضرورت حصول عملکرد هاي بالا مستلزم تامين رطوبت کافي در خاک است گياه در مرحله رشد رويشي سريع و طويل شدن ساقه نسبت به کمبود رطوبت در خاک حساس تر از ساير مراحل رشد است.حصول حداکثر عملکرد مستلزم آنست که در هيچ مرحله اي از رشد اجازه داده نشود که رطوبت خاک از 0/5 اتمسفر پايين تر رود. در شرايطي که تبخير و تعرق شديد و رشد سريع در حال انجام است لازم مي باشد که آبياري پس از رسيدن پتانسيل آب درخاک به حدود0/3 -اتمسفر  انجام گيرد.ولي در 2تا3 ماه قبل از برداشت ممکن است حصول پتانسيل نزديک به 1 -اتمسفر را در خاک بعنوان ملاک آبيار يمورد استفاده قرار داد تا رشد رويشي محدود شده و تجمع قند در ساقه امکان پذير گردد.

در هر دوره کشت مزارع تازه کشت حدود 30نوبت ومزارع بازرو 20-23 نوبت آبياري مي شوند ودر هر دوره آبياري حدود 1000-1200 متر معکب آب در هر هکتار مصرف مي شود .به طور متوسط يک هکتار نيشکر در طول يک دوره رويش حدود 30-35 هزار متر مکعب آب مصرف مي کنند.اولين آبياريهاي بعد از کاشت تا زمان سبز شدن واستقرار بوته ها را بطور سبک انجام داده و خاک راتا عمق حدود 50 سانتي متر خيس مي کنند پس از آن وهمچنين در مزارع مستقر تا نزديک شدن به پايان فصل رشد خاک را تا عمق ½ تا2  متري خيس مي کنند.

تعداد نوبت آبياري نيشکر در ماههاي مختلف در زارعت راتون

توضيح : در کشت پلنت (جديد) عمليات آبياري بعد از کشت اواخر آبان ماه انجام مي گردد (در صورت عدم بارندگي ) لذا حسب کشت آنکه در چه تاريخي در فاصله زماني 15 مرداد تا15 مهرماه انجام شده باشد 3-10 بار عمليات آبياري انجام مي گردد.

مشکلات عمده کشت نيشکر در خوزستان عبارتند از:

-1 هزينه بالاي عمليات تهيه زمين ،پرورش و عمل آوري

-2 سرماي زمستان و يخبندان

-3 مصرف بالاي آب

-4 بارندگي هاي زمستانه هنگام برداشت نيشکر

-5 تک محصولي بودن نيشکر

-6 آلودگي کردن هوا در هنگام آتش زدن قبل از برداشت

-7 شور کردن رودخانه به علت دفع زه آبها مزارع و سپس آبهاي کارخانه ها

-8 فشردگي خاک در اثر تردد ماشين آلات

هزينه بالاي عمليات تهيه زمين ، پرورش وعمل آوري:

از آنجايي که زراعات نيشکر به صورت تک محصولي است وبعد از يک سال کشت گياه ممکن است 4-5 سال ويا حتي بيشتر در خاک دوام داشته باشد از عمليات تهيه زمين آن بسيار پر هزينه  وبيشتر با دستگاههاي مانند بولدوزر ، گريدر و تراکتورهاي سنگين اجرا مي شود.

چون زمينهاي خوزستان شور ميباشند وبراي اينکه خاک اين زمين ها را مناسب کشت نيشکر کرد يعني شوري آنها کمتر از EC4 ميلي موس رساند بايد بعد از اينکه زمين را تسطيح کرديم زمين رابه قطعات چند هکتاري تبديل کرد وچهار زمين را مرز بندي مي کنيم (حدود 50 سانتي متر) بعد از داخل اين زمينهاي مرز بندي شده قرار مي دهيم واطراف اين زمينها را کانال زهکش قرار مي دهيم تا نمک اين خاکها وارد اين کانالها شود بعد خاک آنها را آزمايش مي کنيم زماني که شور به کمتر از EC4 بلي موس رسيد آبياري را قطع مي کنيم بعد از اينکه خاک نسبتا خشک شد يعني گاورد شد بوسيله اسکريپرو گرديد زمين را تسطيح مي کنيم بعد از عمليات شخم وديسک زني را شروع مي کنيم که اين عمليات مستلزم  هزينه زياد و وقت وزمان زيادي را صرف مي کند شايد اگر زمين هاي خوزستان شور نبود ما اين همه مشکلات را نداشتيم.

سرماي زمستان:

در شرايط اقليمي خوزستان يعني از سالهاحداقل وما به صفر و زير صفر  حتي براي چند ساعت نزول پيدا مي کند.

سرمازدگي ويخبندان در زراعت نيشکر در مقوله جداگانه و جدا از هم مي باشند.

سرمازدگي به دماهاي صفر وبالاي صفر گفته مي شود که باعث خشک شدن و زرد شدن برگها مي شود ولي يخزدگي به دماهاي صفر و زير صفر گفته مي شود که تنها گياه برگهاي گياه و زرد مي شوند بلکه باعث صدمه جويي بريستم انتهايي گياه مي گردد که اين صدمه به ترتيب شامل کبودي ، آبديدگي ، تراشيدگي و تيره رنگ شدن بريستم آنهايي مي گردد اگر چنانچه ساعات يخبندان به طور پراکنده در چند شب اتفاق بيفتد صدمه آن خيلي کمتر است از زماني که همان ساعات يخبندان دريک شب اتفاق مي افتد.

سرما در مراحل مختلفي باعث صدمه به گياه نيشکر مي گردد.

-1 مزارع تازه کشت شده:در مزارع تازه کشت آن دسته از مزارعي که زود کشت شده اند وچند سانتيمتري از ساقه آنها رشد کرده باشد بيشتر در معرض سرماي قرار مي گيرند تا مزارع دير کشت که هنوز هم مريستم انتهايي آنها در زير خاک پنهان است و فقط برگهاي اوليه از خاک خارج شده است.

-2 مزارع بذري وبه آن دسته از مزارعي اتلاق مي شوند که در مرداد و شهريور ماه به عنوان مزرعه تهيه قلمه کف بري شده بعد از باز سازي مرزعه وآبياري مجددا رشد نموده ودر زمان حادث شدن سرما حدود 70-80 cm ساقه دارند اين دسته از مزارع بيشترين صدمه را خواهند ديد معمولا دراين دسته از مزارع مريستم انتهايي سياه شد. ميانگره هاي پايين تر از زير بريستم کبود وتيره شده ، جوانه هاي جانبي بالاي ساقه تحريک شده وباعث بوجود آمدن گياهچه هاي بر روي ساقه مي گردند که اين گياهچه ها ارزش استحصال شکر درکارخانه را ندارند زيرا ضعيف و نازک مي باشند.

-3 نيشکرهاي قابل برداشت:اين دسته از مزارع حدود 14-18 ماه سن دارند چنانچه امر ما حادث شود مريستم انتهايي سياه و سفيد مي شود برگرگها کاملا زرد و خشک مي شوند و گنديدگي و لهيدگي بر سيستم انتهايي به ساير قسمت هاي ساقه سرايت مي کند که اين دسته از مزارع بايد سريع در اولويت برداشت قرار گيرند زيرا با گرم شدن هوا باعث ترشيدگي ساقه ها کاهش در صد قند افزايش قند اينورت مي گردد .

اينورت :شکستن ساکاروز به فرکتورو گلوکوز را گويند.

اين سرما زدگي در ماههاي دي وبهمن صورت مي گيرد.

مصرف بالاي آب:

استان خوزستان حدود %30 از کل آبهاي ايران را دارا مي باشد .دراين استان 5 رودخانه بزرگ بناهاي کارون ، دز ، شاه وور،هنديجان و جراحي وجود دارد حدود 33 ميليارد متر معکب آب در هر سال وارد اين استان مي شود که معمولا 31/8 ميليارد متر مکعب  آن به خليج فارس مي ريزد و 11/5 ميليارد متر مکعب به مصرف کشاورزي و شرب مي رسد.

از آنجايي که هر هکتار نيشکر حدود 30 هزار متر مکعب آب در يک دوره رويش مصرف مي کند و سطح نهايي نيشکر کاري در خوزستان 126 هزار هکتار مي باشد لذا به طور مرجع اين وسعت نيشکر کاري حدود 3/8 ميليارد متر معکب آب نياز دارد از طرفي ديگر کل اراضي قابل کشاورزي خوزستان 2/3 ميليون هکتار مي باشند تقسيم آب بين زراعت نيشکر وساير زراعتها ناعادلانه غير معقول مي باشد.

به طور که نيشکر به تنهايي 3/8 ميليارد متر مکعب وساير محصولات 7/5 ميليارد متر مکعب آب مصرف مي کنند و مسلما اين مصرف بالا با اين سطح زير کشت در آينده باعث بحران آب در منطقه خواهد شد همچنين باعث ممانعت از توسعه ساير کشتهاي تابستانه مي گردد.

بارندگي هاي زمستانه:

از آنجايي که فصل برداشت نيشکر از 15 مهر تا پايان ارديبهشت سال بعد انجام مي پذيرد اين محصول بوسيله دستگاههاي سنگين مثل(هاروستر ، ترنسپورتر و ونگارد) صورت مي گيرد.از اين دستگاههاي سنگين باعث کوبيدگي خاک مي گردد از طرفي بارندگي هاي ساليانه باعث اختلال در برداشت مي گردد بعلت گل آلود شدن زمين ورود دستگاههاي سنگين برداشت وهمچنين نيروي انساني با مشکل مواجه مي شوند وباعث مي شود که کليه سيستم برداشت اجبارا تعطيل شوند واز لحاظ اقتصادي ضرر و زيانهاي زيادي به سيستم وارد مي شود.

نمودار ميزبان بارندگي سال زراعي83-84

توقفات کارخانجات ناشي از بارندگي در فصول زراعي چهار سال اخير(80-84)

تک محصولي بودن نيشکر

چون کشت نيشکر به صورت تک محصولي وتنها مي باشد اين عمل باعث مي شود که علفهاي هرز و آفات زيادي براي اين محصول در منطقه بوجود مي آيد که مبارزه با آنها مشکل است ودر چند سال متوالي از خاک مواد غذايي مي گيرد که باعث فقر غذايي خاک مي شود.

آلوده شدن هوا در هنگام آتش زدن قبل از برداشت نيشکر:

چون اکثر کشت و صنعت هاي خوزستان در اطراف شهر اهواز قرار دارند آتش زدن نيشکر قبل از برداشت باعث دود آلود و آلوده کردن هواي شهر اهواز مي شوند که باعث بوجود آمدن مشکلات زيادي براي مردي که در شهر زندگي مي کند مي شود ومشکلات زيست محيطي فراواني را بوجود مي آورد.

شور کردن رود خانه ها در پايين دست به علت دفع زه آبهاي مزارع وپس آبهاي کارخانه ها:

درچند سال اخير اين زه آبها و پس آبهاي کارخانه ها وارد رودخانه کارون مي شد چون آب شرب و قابل استفاده شهر هاي آبادان و خرمشهر از رودخانه کارون بود باعث ايجاد مشکلاتي شده است که اخيرا  اين زه آبها و پس آب کارخانه ها را کانال کشي کرده اند و وارد تالاب شادگان  کردند که مقداري از اين مشکلات را کاهش داد.البته اين خود باعث ايجاد مخاطرات زيست محيطي براي پرندگان و موجوداتي که دراين تالاب زندگي مي کنند وارد که نياز به بررسي بيشتر دارد.

فشردگي خاک در اثر تردد ماشين آلات برداشت نيشکر:

دراثر عبور ماشين آلات حجم منافذ خاک کاهش يافته و جرم مخصوص ظاهري افزايش مي يابد.فشردگي خاک (compaction) بر روي رشد ريشه اثر منفي مي گذارد. حد بحراني فشردگي خاک براي ريشه 1/8-1/9 cm2 است در اين فشردگي خاک ريشه ها بصورت سطحي و محدود رشد مي کنند.

با کاهش رشد  ريشه جذب مواد غذايي کاهش مي يابد علاوه بر مشکلات گفته شده در بالا فشردگي خاک موجب کاهش هدايت هيدروليکي ، نفوذ پذيري و ميزان نگهداري آب در خاک مي شود.

بطور کلي تردد ماشين آلات موجب ايجاد تنش در خاک مي گردد.بيشترين تنش مربوط به ماشينهاي برداشت و حمل ني بدليل سنگيني آنها مي باشد.

دراثر عبور ماشين آلات ، خاک تا نيمرخ 80 cm دچار تنش مي شود .رشد طولي ريشه پس از برخورد با ديواره فشرده بشدت کاهش يافته ، متوقف مي گردد جذب آب ومواد غذايي محدود مي گردد.

جرم مخصوص ظاهري به روش کلوخه اندازه گيري شد. همچنين درصد رطوبت نمونه هاي خاک قبل وبعد از تردد ماشين آلات از مزرعه جمع آوري شده و سپس نتيجه با هم مقايسه شد.

نتيجه نشان مي دهند که عبورها روستر و تراکتور حمل ني موجب افزايش جرم مخصوص ظاهري خاک از ميانگين 1/62 gcm-3 رابه1/72 gcm-3  شد که حدود %6 افزايش در جرم مخصوص ظاهري را نشان مي دهد.

مقدار فشردگي در اعماق مختلف هم متفاوت مي باشد با توجه به ميانگين اعداد نشان داده شده در جدول مشاهده مي شود که در عمق 0-10 cm جرم مخصوص  ظاهري از 1/56 gcm-3 قبل از عبورها رولتر وتراکتور حمل ني به 1/77 gcm-3 بعد از عبورها رولتر وتراکتور حمل ني رسيده است که %7 افزايش داته ودر عمق 10-20 cm جرم مخصوص ظاهري از 1/62 gcm-3 به 1/73 gcm-3 رسيده است و %6/8 افزايش داشته ودر عمق 20-30 cm هم از 1/77 gcm-3 به 1/75 gcm-3 رسيده است و %4/8 افزايش داشته است .

اين نتيجه نشان مي دهد که با افزايش عمق در اثر عبور ماشين آلات جرم حجمي کمتر مي شود باتوجه به اينکه برداشت مزارع در رطوبتي پايين ودر  دو محدوده ذکر شده صورت گرفته است حداکثر فشردگي خاک ايجاد نشده است.

بنابراين به منظور جلوگيري از ايجاد تراکم دراين خاکها عمليات مکانيزه کشاورزي در مزارع با رطوبت هاي خاک حدود %14-15 مناسب تر مي باشد.

نمودار6:درصد افزايش جرم مخصوص ظاهري دراعماق مختلف دراثر عبور  ماشين آلات برداشت

نمودار 7: جرم مخصوص ظاهري خاک قبل وبعد از برداشت

محاسن کشت نيشکر در خوزستان

-1 تبديل زمين هاي باير ،شور وغير قابل کشت خوزستان به زمين هاي قابل کشت

-2 کاهش آلودگي هواي اهواز چون اکثر کشت وصنعت هاي نيشکر در اطراف شهر اهواز قرار دارند موقعي که نيشکرها سبز ستند مقدارزيادي از آلودگي شهر اهواز را مي کاهند.

-3 اشتغال زدايي:تعداد زيادي از جوانان جوياي کار را مشغول به کار مي کند تا بخشي از

4- توليد ساليانه تقريبا 700هزار تن شکر سفيد که اين خود صرفه اقتصادي دارد وباعث مي شود که وابستگي اقتصادي وسياسي به کشورهاي بيگانه نداشته باشيم.

وضعيت آفات ، بيماريها ، علفهاي هرز در محدودع اراضي نيشکر خوزستان.

دست اندر کاران توليد نيشکر در همه جاي دنيا همواره با خسارات ناشي از آفات ،اعم از آفات حشره اي – بيماريها و رقابت علفهاي هرز در گرفتن مواد غذايي ازبين مواجه هستند از اين رهگذار نيز زبانهاي زيادي را متحمل شده اند بنابراين جهت تضمين حيات اقتصادي بر دژه هاي توليد نيشکر توجه به کنترل آفات ، بيماريهاي مضر نيشکر وهمچنين کنترل علفهاي هرز مزارع بسيار حائز اهميت است.

آفات نيشکر عبارتند از :

- گرم ساقه خوار نيشکر

- سوسک ريشه خوار نيشکر

- ملخ آسيايي

- موريانه

- کنه

- موش ورامين

- گراز (خوک وحشي)

بيماريهاي نيشکر

سياهک – پوسيدگي قرمز ساقه – پوسيدگي قرمز غلاف- بيماري چاقو بريدگي – بيماري لکه قهوه اي بيمراي برک سوختگي –بيماري نوار قرمز –آبياري موزائيک

علفهاي هرز عمده در نيشکر وسموم مورد استفاده :

-1 حلفه (گزنک) -2 مرغ وچمن -3 پنجه غازي -4 حليط(قياق) -5 درمنه -6 خيزران وحشي -7 لوئي -8 اويارسلام -9 هادنيز -10 کهورک (کوير)-11 خارزرد

سموم علف کش:

-1 گزاپاکس(آسترين)

-2 گراپريم(آترازين)

-3 توفوروي

-4 دالاپن

-5 گراماکسون(پاراکوات)

-6 ديورون(کارمکس)

-7 فوزليت

-8 راندآپ

محصولات يا فرآورده هاي جانبي نيشکر:

-1 باگاس

موارد استفاده باگاس:

-1 استفاده بعنوان ماده سوختي

-2 استفاده در صنايع سلولزي وتوليد خمير کاغذ و کاغذ

-3 توليد مقوا

-4 توليد تخته خرد

-5 توليد خمير فشرده

-6 توليد نئوپان

-7 توليد فيبر نيمه سنگين

-8 خوراک دام

-9 توليد فورفورال

سموم مختلف مورد استفاده در کنترل علفهاي هرز مزارع نيشکر

-2 ملاس

موارد استفاده ملاس:

-1 خوراک دام

-2 بعنوان کود

-3توليد الکل اتيليک

-4 توليد خمير مايه

-5 اسيد استيک وسرکه

-6 اسيد ستريک

-7 توليد پروتئين دامي وانساني

-8 قند گيري از ملاس

-3 گل صافي

ترکيبات گل صافي

آب ، خمير ، ساکاروز ، موم ،چربي ، نيتروژن ، P2O5 (فسفر) ، K2O وپتاسيم ، CAO (کلسيم) موارد استفاده گل صافي : بعنوان کود، خوراک دام ، توليد موم وموارد چرب

برداشت نيشکر:

نيشکر با خنک شدن هوا در اوايل پاييز شروع به رسيدن مي کند ومقدار زيادي مواد قندي درآن ذخيره مي شود اين رسيدن ادامه پيدا مي کند تا سرماي زمستان باعث وقفه در رشد ونمو نيشکر گردد.

برداشت نيشکر در خوزستان از اوايل پاييز آغاز مي گردد .درايران ابتدا مزرعه را آتش مي زنند تا برگها بسوزند در صورتي که برگها به خوبي نسوزند مي توان ابتدا برگها را با علف کش گراماکسون خشکانيد و5 تا9 روز بعد از مزرعه را آتش زد ، براي سمپاشي مي توان از هواپيما استفاده کرد.

پس از سوزاندن برگها نسبت به بريدن ساقه ها از نزديکي سطح خاک اقدام نمود وقسمت فوقاني ساقه را که قند کمي وارد قطع مي کنند(حدود 20تا30سانتي متر فوقاني که ميانگره ها بخوبي تشکيل نشده اند)

ساقه ها را روي تريلرها بار نموده وبه کار خانه مي برند

عمليات مختلف درو نيشکر يا بوسيله نيروي اضافي يا بوسيله ماشين آلات برش صورت گيرد.

درو دستي – بار گير دستي

دراين تيم که مخصوص درو وبارگيري در مقياس کوچک مي باشد پس از آتش زدن نيشکر کارگران ني بر وارد مزرعه شده وبا کاردهاي بلند که به قلمه معروف هستند نيشکر را از محل يقه ومحل تماس ساقه به زمين ، قطع وپس از سر زدن نيشکر هاي بريده شده رابه طور عمودي نسبت به فارو قرار مي دهند.

در دروي دستي بايستي توجه داشت که عمل ساقه درست در سطح تماس با خاک انجام شود چون بيشترين مقدار قند ونيشکر در قسمت هاي پايين ساقه وجود دراد وبا کمترين سهل انگاري علاوه بر از دست دادن مقدار زيادي قند مشکلات فراواني جهت باز سازي مزارع است.

-2 دروي نيشکر توسط ماشين هاي CHOPPER HLORVESTER

اولين هارولترها ابتدايي بودند وداراي موتور جداگانه اي بنزيني بود که بر روي تراکتور سوار مي شد وفقط نيشکر را از سطح زمينTOP مي کرد ونيشکر را درو مي کرد و چاپ مي کرد.

سازندگان چاپر هاردسترکنون را طراحي کردند تا کليه عمليات را هم زمان انجام دهد .دستگاه چاپر هارولتر جاي کارگر را گرفت در بعضي از کشورها مثل استراليا %100 دروي بوسيله ماشين انجام مي شود.