مهندسی آبخیزداری میم

عنوان مقاله :  ارزيابي اثرات پروژه هاي فارو و بانكت همراه با قرق بر روي ميزان فرسايش خاك و روان آب 

تهیه کنند گان : اسكندر شياسي  و فيض اله رهنما

مدیریت آبخيزداري استان اصفهان

آدرس: اصفهان خيابان هزار جريب سازمان جهادكشاورزي استان اصفهان  مدیریت  آبخيزداري

 خلاصه  ارزيابي اثرات پروژه هاي فارو و بانكت همراه با قرق بر روي ميزان فرسايش خاك و روان آب 

از سال 1371 لغايت پايان سال 1378 در سطح 31912 هكتار از اراضي مرتعي استان اصفهان پروژه هاي احداث بانكت و فارو انجام شده است كه در كل تأثير بسيار خوبي روي كنترل فرسايش و رواناب در سطوح كار شده داشته است . براي تعيين ميزان اين تأثيرات در مناطق مختلف استان بطور تصادفي بعد از هر بارندگي با شدت زياد يا بعد از اتمام بارندگيهاي بهاره برخي از قطعات مورد ارزيابي قرار گرفته اند كه نتايج بدست آمده به شرح زير مي باشد :

   عمليات فارو اجرا شده همراه با قرق بسته به نوع خاك ، عمق ، شيب زمين و كيفيت اجراي كار اثرات متفاوتي داشته اند .

   براي ارزيابي در هر منطقه پلاتهايي به ابعاد 25*5 متر انتخاب گرديده و ارتفاع داغ آب و ميزان رسوب داخل هر فارو اندازه گيري شد و ضمناً سيماي فرسايش بعد از اجرا نيز مورد سنجش قرار گرفت .

در مناطقي كه عمق خاك براي احداث فارو مناسب بوده و در اجراي كار هم دقت كافي شده بود،كل رواناب محدوده دو فارو كنترل شده و هيچگونه بريدگي و تخريب و يا سرريز آب مشاهده نشد . شيارهايي كه قبل از احداث فارو روي سطح زمين فعال بوده اند بطور كامل كنترل و روند عميق تر شدن آنها متوقف گرديده است . به لحاظ قرق و عدم چرا، فرسايش خاك سطحي و حركت خاك كم شده و مقدار خاكي هم كه توسط رواناب حمل شده بود در پشت فاروها به تله افتاده و كنترل شده است . با اندازه گيري هاي انجام شده مشخص گرديد ميزان جابجايي خاك در سطح بين فاروها برابر 9 تن در هكتار بوده كه فارو هم از جابجايي زياد اين مقدار خاك در سطح حوضه جلوگيري كرده و بدنبال آن تغييرات زياد خاك و مواد آلي و حاصلخيزي خاك كنترل شده و هم تبديل اين خاك فرسايش يافته به رسوب كنترل شده است و رسوبدهي حوضه كاهش يافته است .

در مناطقي كه به دليل محدوديت عمق خاك،شيب و عدم دقت در اجراي كار، حجم رواناب بيش از ظرفيت نفوذ خاك و ظرفيت حجم ايجاد شده توسط فارو بوده است باعث بريدگي و تخريب فاروها و تشديد ميزان فرسايش شده است كه در كل ميزان اثر اين گونه مناطق 70 درصد بوده است .

در مناطق قرق شده همراه با كشت گونه هاي گياهي به دليل افزايش ميزان تاج پوشش گياهي و بقاياي گياهي تأثير قابل ملاحظه اي بر روي ميزان فرسايش و رواناب داشته است كه به صورت زير مي باشد :

ميزان تاج پوشش قبل از انجام عمليات حدود 10-5 درصد بوده است كه بعد از قرق و علوفه كاري به حدود 70-50 درصد افزايش يافته است .

يكي از عوامل و فاكتورهاي مهم در روش هاي برآورد فرسايش و رسوب،عامل پوشش گياهي C مي باشد كه با تعيين مقدار عدد C قبل از اجرا و بعد از اجراي پروژه مي توان مقدار فرسايش را محاسبه نمود . بطور مثال در روش ويشماير يا فرمول جهاني فرسايش (E=RKLSCP) مقدار ضريب C با توجه به ميزان پوشش به قرار زير مي باشد .

  اگر تمام پارامترهاي مؤثر در فرمول جهاني به غير از فاكتور C را ثابت فرض كنيم و همچنين ميزان فرسايش قبل از اجراي پروژه 15 تن در هكتار باشد بعد از اجراي قرق و علوفه كاري اگر پوشــش به 20 درصد افزايش يابد مقدار فرسايش از 15 تن در هكتار به 7 تن در هكتار كــاهش مي يابد.

   اگر پوشش گياهي به 50 درصد افزايش يابد مقدار عددي C برابر 071/0 خواهد شد ميزان فرسايش از 15 تن به 1 تن در هكتار خواهد رسيد .

   فرسايش كيفي در مراتع قرق شده از طبقة‌ متوسط و زياد به طبقة‌ خيلي كم كاهش مي يابد (براساس روش BLM ).

با اجراي عمليات قرق و علوفه كاري مقدار عددي CN كه شاخصي است در روش  SCS براي برآورد ميزان رواناب تغيير مي يابد .

   مقدار CN براي مرتع طبيعي با وضعيت ضعيف برابر 86 مي باشد . اگر وضعيت مرتع به سمت خوب گرايش پيدا كند مقدار آن به 74 خواهد رسيد كه با اين تغييرات حدود 88 درصد رواناب كنترل خواهد شد .